Bí quyết của phương pháp tỉnh thức trong Thiền

Chẳng hạn, bạn đã từng đi dạo rồi. Đừng bước đi theo cùng cách bạn vẫn bước mọi ngày. Đi chậm hay đi nhanh, nhưng đừng chỉ lặp lại cùng điều thường lệ. Và bạn sẽ ngạc nhiên: nếu bạn đi chậm hơn bạn nhận biết nhiều hơn, nếu bạn đi nhanh hơn bạn nhận biết nhiều hơn; nếu bạn đi đích xác cùng tốc độ như bạn vẫn theo mọi ngày, bạn mất mọi nhận biết.

Hành trình đến với Phật của tôi cũng khá là gian nan, quanh co, lắt léo, lầm lạc, u mê… Ôi, đủ thứ!

‘Con đường của Phật’ là sẵn có cho tất cả mọi người, không phân biệt sang hèn, màu da, quốc tịch và đã có sẵn từ 2560 năm rồi. Vậy mà… được mấy người trên thế gian này tỉnh thức như Phật, như Christ?

Tại sao vậy?

Tại sao Con đường của Phật đã sẵn sàng cho mọi người nhưng không phải ai cũng đến được với Phật?

Tại sao Con đường của Phật đã sẵn sàng cho mọi người nhưng hàng triệu Phật tử, tín đồ của Phật vẫn không hiểu Phật, thậm chí hiểu lầm Phật, hiểu sai be sai bét về Phật?

Tôi cho rằng phải là Phật, phải là người đã Giác Ngộ như Phật mới hiểu Phật và mới có thể giúp người khác đến với Phật, thấy Phật trong mình và hiểu ra Con đường của Phật.

Tôi nghĩ rằng Osho là Phật tái sinh vào cuối thế kỷ 20 để tạo mầm cho một Nhân loại mới, một Tôn giáo mới.

Với tôi, nhờ Osho mà tôi hiểu Phật và tự nguyện lấy họ Thích của Phật mặc dù tôi chưa hề quy y và cũng sẽ không bao giờ quy y. Tôi cũng chưa bao giờ ăn chay, chưa bao giờ đi lễ Phật ở chùa, chưa bao giờ cạo đầu hay mặc áo cà sa… vì tôn giáo mà tôi theo là một tôn giáo mới.

Tên của tôi mà các bạn thấy là Osho vì có thể nói Osho đã khai sinh ra tôi, lần sinh thứ hai trong đời.

Vậy là, tên đầy đủ của tôi theo kiểu Mỹ là Osho Thich, còn theo kiểu Việt là Thích Osho. Vâng, tôi thích Osho. Đó cũng là Pháp danh do tôi tự phong và dĩ nhiên nó cũng là nickname mà các bạn biết. Pháp danh nghĩa là tên đặt cho một người đã chết (nghĩa bóng) và tái sinh. Con người cũ không còn nữa dù thân xác cũ vẫn còn tiếp tục hiện diện.

Cũng như tôi, để hiểu được Osho, để hiểu được Phật, mời các bạn hãy đọc những gì Phật đã nói trong suốt mấy chục năm, và Osho cũng đã nói trong chừng ấy năm rồi hãy phê phán Phật, phê phán Osho. Vậy mới là thái độ khách quan và tinh thần khoa học.

Thân mời bạn bè khắp năm châu đến với Phật và Osho.

Shivananda, vâng, câu hỏi này nảy sinh và có ý nghĩa nữa. Điều đó cũng giống như con cá hỏi, "Đại dương là gì?" Hiển nhiên cá không thể thấy được đại dương; nó bao giờ cũng sống trong đại dương, từ chính lúc ban đầu. Nó đã được sinh ra trong đại dương, nó mở mắt trong đại dương, nó đã sống như một phần của đại dương. Đại dương gần gũi thế, cá không cảm thấy bản thân nó tách rời khỏi đại dương. Không có khoảng cách giữa cá và đại dương để biết về đại dương.

Và đó thực tế là trường hợp với nhận biết. Bạn được sinh ra trong vô nhận biết, bạn sống trong vô nhận biết, bạn ngủ trong vô nhận biết... bạn thức trong vô nhận biết. Bạn bước đi trong vô nhận biết, bạn nói trong vô nhận biết... bạn đọc Kinh Thánh, Koran, Gita, trong vô nhận biết. Nó gần thế, bạn được thấm đẫm thế bởi nó; nó ở trong từng thớ thịt và tế bào của bạn.

Không có khoảnh cách giữa nó và bạn. Do đó câu hỏi này là rất có ý nghĩa và người ta phải hỏi nó. Chỉ thế thì người ta mới có thể dần dần đi ra khỏi vô nhận biết hướng tới nhận biết. Vô nhận biết là trạng thái tồn tại tựa robot. Bạn cứ lặp lại một cách máy móc. Bạn cứ sống mà không có tỉnh táo nào trong nó; bạn là người ngủ, người mộng du.

Trong mười người, một người có thể bước đi trong giấc ngủ, bạn có biết điều đó không? Đó là con số lớn. Trong một trăm người, mười người có khả năng bước đi trong giấc ngủ của họ. Nếu bạn có mười người trong gia đình mình, điều đó nghĩa là một người có khả năng bước đi trong giấc ngủ. Mọi người dậy, họ có thể bước đi trong bóng tối, họ có thể tới tủ lạnh, họ có thể ăn các thứ, họ có thể quay về giường. Đến sáng họ quên tất cả - và thế rồi họ lo nghĩ tại sao họ cứ trở nên ngày càng béo ra! Ban ngày họ nhịn ăn hay ăn kiêng và ban đêm họ bù lại nhiều nhất có thể được.

Bạn sẽ phải tách biệt chút ít với hành động của mình; thế thì bạn sẽ có khả năng biết vô nhận biết là gì. Ai đó xúc phạm bạn; lập tức, ngay tức khắc, giận dữ nảy sinh. Nó cũng giống như nhấn nút và đèn sáng. Không có lỗ hổng: bạn nhấn nút và đèn sáng. Đèn không có thời gian nghĩ liệu bật sáng hay không. Ai đó xúc phạm bạn; người đó nhấn nút và lập tức bạn phát rồ.

Gurdjieff hay nói với các đệ tử của ông ấy, "Đợi ít nhất năm phút đi. Vội gì nào? Cứ để cho người đó xúc phạm bạn, cứ để người đó kết thúc trước. Thế rồi bạn nhắm mắt lại và đợi trong năm phút, và quan sát điều đang xảy ra bên trong bạn - giận dữ đang sôi lên." Bản thân Gurdjieff đã trở nên chứng ngộ qua thủ tục đơn giản này: rằng bất kì cái gì máy móc trong con người, ông ấy đều cố làm cho nó thành không máy móc. Và mọi thứ đều máy móc trong bạn - giận dữ, thèm khát, tham lam, ghen tị - tất cả đều máy móc. Nó đơn giản có đó bất kì khi nào ai đó nhấn nút. Bạn đang vận hành như robot. Trở thành người đi.

Đó là điều thiền tất cả là gì, đó là điều tính chất sannyas tất cả là gì. Tạo ra chút ít khoảng cách. Lần sau ai đó xúc phạm bạn, để ra năm phút, ngồi im lặng trong năm phút, và thế rồi bạn có thể trở nên giận dữ. Tôi không nói "Đừng trở nên giận dữ" - bởi vì điều đó sẽ là quá nhiều. Tôi đang nói rằng cho phép lỗ hổng trong năm phút, và bạn sẽ ngạc nhiên: sau năm phút nó sẽ không còn là cùng cơn giận mà nó đã là trong năm phút trước.

Dale Carnegie nhớ một sự vụ trong cuộc sống của ông ấy. Ông ấy nói trong một buổi phát thanh trên đài về Abraham Lincoln. Ông ấy nhắc tới vài sự kiện sai về Lincoln; thậm chí cả ngày sinh của ông này cũng sai. Ông ấy nhận được một bức thư, một bức thư rất bực tức, từ một người đàn bà, gọi ông ấy là đồ ngu, gọi ông ấy là đồ ngốc. "Nếu ông thậm chí không biết đúng ngày sinh, ông có quyền gì mà nói về Abraham Lincoln?"

Ông ấy trở nên phát rồ, và ông ấy lập tức viết thư trả lời đầy giận dữ. Nhưng quá trễ trong ngày rồi, cho nên ông ấy nghĩ, "Sáng mai mình sẽ gửi thư."

Trước khi đi gửi thư ông ấy đọc lại bức thư lần nữa. Nó có vẻ quá giận dữ - mười hai giờ đã trôi qua rồi. Ông ấy đọc bức thư của người đàn bà này; nó không xúc phạm như nó đã có vẻ vậy lúc thoáng nhìn đầu tiên. Thế là ông ấy đổi bức thư, ông ấy viết lại nó lần nữa. Khi ông ấy viết lại ông ấy nói, "Sao không đợi hai mươi tư giờ nữa và xem cái gì xảy ra? Vội gì nào? Người đàn bà này chẳng chết ngay được

Thế là ông ấy đợi hai mươi tư giờ và đọc lại bức thư của mình lần nữa. Bây giờ ông ấy thậm chí còn bình thản hơn, và dầu vậy bức thư vẫn có vẻ hơi mạnh quá. Ông ấy đổi nó và nghĩ, "Sao không đợi bốn mươi tám tiếng? Để nó là thực nghiệm đi! Mình bao giờ cũng có thể gửi được bức thư, nhưng sau mười hai giờ mình phải đổi nó, sau hai mươi tư giờ mình phải đổi nó nhiều hơn nhiều. Để xem điều gì xảy ra sau bốn mươi tám giờ."

Sau bốn mươi tám giờ ông ấy phải đổi nó toàn bộ. Mọi giận dữ đã biến mất. Ông ấy nói, "Bây giờ mình sẽ đợi hai ngày và thế rồi mình sẽ gửi nó."

Và khi cuối cùng ông ấy đã viết bức thư ông ấy xin lỗi; ông ấy không còn giận nữa. Người đàn bà này đúng: ông ấy có quyền gì nếu ông ấy không biết các sự kiện? Ít nhất ông ấy cũng phải kiểm tra lại sự kiện trước khi phát thanh. Bà ấy giận là tuyệt đối đúng về phần bà ấy.

Thế là ông ấy viết, "Bà hoàn toàn đúng. Lần sau tôi sẽ không phạm phải cùng sai lầm đó. Tôi lấy làm tiếc sâu sắc rằng tôi đã làm tổn thương tình cảm của bà. Tôi xin lỗi. Nếu lúc nào bà tình cờ ở thành phố này, xin tới gặp tôi, hay nếu tôi tới thành phố của bà, tôi sẽ tới gặp bà. Tôi muốn biết nhiều hơn về Lincoln - bởi vì tôi cảm thấy bà biết nhiều hơn tôi biết."

Một cách tự nhiên, người đàn bà này cực kì bị ấn tượng bởi sự khiêm nhường của người đàn ông này; bà ấy không mong đợi rằng ông ấy lại khiêm tốn thế. Lần sau bà ấy tới thành phố nơi Dale Carnegie sống bà ấy đã điện thoại cho ông ấy. Ông ấy tới, đón bà ấy, mời bà ấy đi ăn tối. Và cuối cùng người đàn bà này và ông ấy đã trở nên thân thiết, họ yêu nhau!

Có vẻ như chuyện hư cấu - không xảy ra trong cuộc sống thực! Trong cuộc sống thực chỉ thảm kịch xảy ra. Nhưng chúng ta chịu trách nhiệm cho mọi thảm kịch đó bởi vì vô nhận biết của chúng ta. Cho nên điều đầu tiên tôi sẽ gợi ý, Shivananda này, là ở chỗ nếu bạn muốn biết vô nhận biết là gì, cho phép lỗ hổng đi. Đây là quá trình giải tự động hoá. Bạn đã trở thành tự động rồi, bạn vận hành một cách tự động. Bạn phải đảo ngược lại toàn thể quá trình này, giải tự động hoá nó, dần dần, dần dần trong từng vấn đề nhỏ.

Chẳng hạn, bạn đã từng đi dạo rồi. Đừng bước đi theo cùng cách bạn vẫn bước mọi ngày. Đi chậm hay đi nhanh, nhưng đừng chỉ lặp lại cùng điều thường lệ. Và bạn sẽ ngạc nhiên: nếu bạn đi chậm hơn bạn nhận biết nhiều hơn, nếu bạn đi nhanh hơn bạn nhận biết nhiều hơn; nếu bạn đi đích xác cùng tốc độ như bạn vẫn theo mọi ngày, bạn mất mọi nhận biết.

Phật bảo các đệ tử của ông ấy bước đi rất chậm, chậm nhất có thể được. Thử điều đó và bạn sẽ ngạc nhiên. Nhận biết lớn nảy sinh nếu bạn bước đi rất chậm. Bạn nói theo cách nào đó; một hôm bạn thử nói theo cách khác nào đó. Nói chậm, và bạn sẽ ngạc nhiên là nói chậm làm cho bạn tỉnh táo. Bỗng nhiên cái gì đó thay đổi, bởi vì bạn không vận hành tương ứng theo robot.

Tâm trí có hai phần: một phần là phần học, phần kia là phần robot. Phần học học; bất kì khi nào bạn học cái gì đó bạn đều nhận biết hơn. Chẳng hạn, nếu bạn học lái xe bạn nhận biết nhiều hơn - bạn phải vậy. Khoảnh khắc bạn đã học xong nó, phần học trao thông tin của nó cho phần robot. Một khi bạn đã học lái xe, thế thì bạn không cần tính nhận biết nào; bạn đơn giản làm nó một cách máy móc. Bạn quay về nhà mình, bạn đi vào ga ra, bạn khoá xe. Bạn làm mọi thứ như một robot.

Và đây là câu chuyện của cuộc đời bạn, hai mươi bốn giờ một ngày. Đổi nó đi!

Phương pháp của Gurdjieff là thế này: nếu người ăn chay nào đó tới ông ấy như một đệ tử, điều đầu tiên ông ấy sẽ nhấn mạnh là, "Ăn thịt đi!" Bây giờ điều này là việc rất choáng với người ăn chay - được bảo phải ăn thịt. Và Gurdjieff là thầy dữ; ông ấy sẽ tống bạn ra nếu bạn không nghe ông ấy, nếu bạn không tuân theo mệnh lệnh, nếu bạn không tuân theo kỉ luật. Ông ấy sẽ buộc bạn ăn thịt. Bây giờ, khi người ăn chay ăn thịt người đó trở nên rất ý thức - người đó phải thế. Người đó không có ý niệm nào trong quá khứ, không kinh nghiệm trong quá khứ, về ăn thịt. Nghĩ về Mahatma Gandhi ăn thịt... ông ấy sẽ trở nên cực kì nhận biết!

Và nếu có người ăn thịt, thế thì Gurdjieff sẽ nói, "Trong vài tuần ông chỉ là người ăn chay thôi. Không ăn tí thịt nào cả - không trứng, không thịt, không sữa, không thức ăn có thịt thuộc bất kì loại nào. Toàn ăn chay thôi." Toàn bộ hệ thống thân thể đã trở nên quen với hình mẫu nào đó. Ông ấy sẽ thay đổi giờ ăn của mọi người. Nếu bạn ăn hàng ngày vào một giờ, ông ấy sẽ nói, "Ăn lúc chín giờ." Nếu bạn mọi ngày đi ngủ lúc mười hai giờ, ông ấy sẽ nói đi ngủ lúc hai giờ hay mười giờ. Ông ấy sẽ thay đổi mọi thứ. Người chưa bao giờ uống rượu, ông ấy sẽ ép uống rượu chỉ để thay đổi và đập tan hình mẫu của người đó. Người đã từng là người say, ông ấy sẽ dừng lại không cho uống.

Gurdjieff làm cho mọi người phân vân, nhưng phương pháp của ông ấy là đơn giản: ông ấy cố giải tự động hoá. Ông ấy là một trong những bậc thầy vĩ đại của thời đại này, bị hiểu lầm rất nhiều. Một cách tự nhiên, mọi người đều chống lại ông ấy. Ai đã bao giờ nghe nói về các bậc thầy tôn giáo ép đệ tử mình uống rượu? - ép buộc, thực tế ép buộc. Và ông ấy ngồi đó...

Điều lớn lao nhất trong công xã của ông ấy là bữa tối. Nó thường kéo dài bốn, năm, sáu, bẩy giờ. Mọi tối nó sẽ bắt đầu... và nó sẽ chấm dứt vào giữa đêm. Và bản thân ông ấy sẽ chăm nom mọi người, về cái gì được ăn, cái gì được trao cho họ - và ông ấy sẽ cứ ép buộc. Mọi người trở nên say tới mức họ ngã lăn trên đất, và họ sẽ bắt đầu nói mọi thứ trong cơn say của mình - còn ông ấy ngồi bên cạnh và nghe. Ông ấy cũng uống cùng họ, nhưng ông ấy đã làm việc theo cách khắc nghiệt. Ông ấy là bậc thầy Mật tông. Ông ấy đã từng ở Ấn Độ và Tây Tạng nữa, để học Mật tông.

Mật tông có những phương pháp đặc biệt về cách bạn cứ uống rượu vậy mà vẫn còn nhận biết. Bạn không thể nhận biết ngay cả khi không uống rượu. Mật tông có phương pháp để uống dần, dần dần và giữ nhận biết, không làm mất dấu vết của nhận biết của bạn. Dần dần, dần dần lượng ma tuý phải được tăng lên khi bạn tăng nhận biết của mình. Một khoảnh khắc tới khi - bạn sẽ ngạc nhiên mà biết, vẫn có những người ở phương Đông thực hành điều đó - một khoảnh khắc tới, khi không ma tuý nào có thể ảnh hưởng tới tâm thức của bạn chút nào.

Thế rồi điều cuối cùng họ thử là thế này: họ giữ rắn độc và họ cho phép rắn cắn vào lưỡi họ; đó là phương pháp cuối cùng. Bình thường con người sẽ chết... Những con rắn này tuyệt đối độc. Ba phần trăm rắn ở Ấn Độ là nguy hiểm; bạn không thể sống được với cú cắn của chúng - một miếng cắn và bạn đi đời. Nhưng các bậc thầy Mật tông này sẽ vẫn còn tỉnh táo ngay cả trong khoảnh khắc đó và họ sẽ không chết. Thân thể họ đã trở nên quen với đủ mọi loại chất độc và họ đã trở nên tỉnh táo, tỉnh táo tới mức không ma tuý nào có thể tác động được họ.

Gurdjieff hay dùng phương pháp đó với các đệ tử của ông ấy, đơn giản làm tan vỡ thói quen đã lắng đọng của bạn. Cách tiếp cận của tôi ở đây là để gửi bạn tới nhóm này, thế rồi sang nhóm khác, thế rồi lại sang nhóm khác nữa. Khi bạn sang các nhóm khác nhau trong hai, ba tháng, từng nhóm đều có cấu trúc và hình mẫu riêng của nó và từng nhóm phá huỷ hình mẫu và cấu trúc của nhóm khác.

Và cuối cùng tôi gửi bạn tới Zazen hay tới Vipassana. Chúng ở ngoài tất cả cấu trúc thông thường. Đó là những phương pháp do đích thân Phật cho. Thế thì bạn ở trong trạng thái rất đơn giản, quan sát hơi thở riêng của mình - hơi thở đi vào, hơi thở đi ra, và bạn đơn giản quan sát. Tính quan sát này sẽ làm cho bạn nhận biết về vô nhận biết là gì và nhận biết là gì, cả hai. Bạn trở nên nhận biết về cả hai đồng thời.